Hoe ETF's werken: creatie, terugname en wat koersen volgen

Hoe creatie en terugname ETF-koersen dicht bij de intrinsieke waarde houden, waarom het verschil onder druk oploopt, tracking difference versus tracking error, en hoe SurgeFlow ETF's gebruikt als benchmark en als graadmeter voor de kredietmarkt.

Categorie: Portefeuille

De beursgenoteerde verpakking, in gewone taal

Een exchange-traded fund (ETF), oftewel beursgenoteerd indexfonds, is een gebundelde portefeuille — vaak honderden aandelen of obligaties — die zo is verpakt dat het geheel als één aandeel op een beurs wordt verhandeld. Die verpakking geeft elke ETF tegelijk twee prijzen. De eerste is de marktkoers: wat kopers en verkopers met elkaar afspreken, transactie na transactie. De tweede is de intrinsieke waarde (net asset value, NAV): de waarde per aandeel van de effecten die het fonds daadwerkelijk aanhoudt, eenmaal per dag vastgesteld op basis van slotnoteringen.

Een traditioneel beleggingsfonds handelt uitsluitend tegen NAV. Een ETF wordt de hele dag tegen de marktkoers verhandeld, en niets dwingt de twee getallen gelijk te zijn. Wat ze dicht bij elkaar houdt, is geen regel maar een mechanisme: een arbitragelus die in de infrastructuur van het fonds is ingebouwd. Meestal werkt die lus zo goed dat het verschil onzichtbaar is. Begrijpen wanneer de lus werkt, en wanneer hij wordt opgerekt, maakt het verschil tussen een ETF-koers correct lezen en er te veel in lezen.

Het mechanisme: creatie, terugname en de arbitragelus

Begin met twee boekhoudkundige identiteiten. De NAV per aandeel is NAV = (assets − liabilities) / shares_outstanding, waarbij assets de gewaardeerde posities van het fonds zijn. De premie of korting is d = (P − NAV) / NAV, waarbij P de beurskoers is; d > 0 is een premie, d < 0 een korting.

Het cruciale institutionele detail is dat shares_outstanding niet vastligt. Grote handelaren, de zogeheten authorized participants (APs), kunnen nieuwe ETF-aandelen creëren door een vastgesteld mandje van de onderliggende effecten aan de uitgevende instelling te leveren, of ETF-aandelen laten terugnemen door ze in te leveren en het mandje te ontvangen. Dat is de arbitragelus. Noteert de ETF te duur (P > NAV), dan koopt een AP het onderliggende mandje, ruilt dat in voor nieuw gecreëerde ETF-aandelen en verkoopt die met premie — het nieuwe aanbod drukt P terug richting NAV. Noteert de ETF te goedkoop, dan draait de AP het proces om: ETF-aandelen met korting kopen, ze laten terugnemen in ruil voor het mandje en de effecten tegen hun waardering verkopen.

De lus dwingt P = NAV niet af; hij handhaaft een bandbreedte. Grofweg geldt |P − NAV| ≤ c, waarbij c de totale kosten per aandeel zijn van een volledige creatie- of terugnamecyclus: het verhandelen van het mandje, fondskosten en het risico dat tijdens het afdekken wordt gedragen. Bij een liquide ETF op large caps is c enkele basispunten, dus verschillen zijn klein en kortstondig. Maar c is een marktomstandigheid, geen constante. Als de liquiditeit in de onderliggende markt opdroogt, stijgen de kosten van het verhandelen van het mandje sterk, wordt de bandbreedte groter en kunnen zichtbare kortingen blijven bestaan — niet omdat arbitrage niet meer werkt, maar omdat arbitrage duur is geworden.

Twee andere begrippen worden vaak door elkaar gehaald. Tracking difference is TD = R_etf − R_index over een vastgestelde periode: het gemiddelde rendementsverschil, inclusief teken, bepaald door kosten, steekproefreplicatie, bronbelasting en inkomsten uit effectenuitlening. Tracking error is TE = stdev(R_etf − R_index): de volatiliteit van dat verschil, niet de omvang ervan. Een fonds kan een stabiele, voorspelbare achterstand op zijn index hebben (grote TD, kleine TE) of de index gemiddeld nauw volgen maar dagelijks schommelen (kleine TD, grote TE). Ze beantwoorden verschillende vragen: wat kost het aanhouden gemiddeld, en hoe getrouw beweegt het fonds van dag tot dag mee?

Hoe SurgeFlow dit toepast

SurgeFlow is een website met onderzoeksgegevens, en ETF's komen er voor als instrumenten om te lezen, niet als producten om te beoordelen. Ze vervullen twee ondersteunende rollen. Ten eerste als benchmark: de portefeuilleweergaven op /portfolio vergelijken namen met een benchmark per markt in elk van de vier gedekte markten, en continu geprijsde, beursgenoteerde indexgraadmeters zijn de waarneembare reeksen die deze relatieve vergelijkingen mogelijk maken. Ten tweede als kredietgraadmeter: het obligatiebord op de macropagina (/macro?tab=credit) gebruikt liquide Amerikaanse krediet-ETF's — investment-grade- en high-yieldreeksen in de trant van LQD en HYG — als realtime plaatsvervangers voor obligatiemarkten waarvan de afzonderlijke emissies slechts sporadisch onderhands (over the counter) worden verhandeld.

De eerlijke grens: SurgeFlow berekent zelf geen premies of kortingen ten opzichte van de NAV. Het verwerkt geen NAV- of iNAV-feeds en modelleert geen creatie- en terugnamestromen. Het behandelt ETF-beurskoersen als waarneembare graadmeters en neemt ze zoals ze zijn. Dat betekent dat alles wat erop is gebouwd de hierboven beschreven ruis van premies en kortingen overneemt — en dat juist het sterkst wanneer markten onder druk staan, het moment waarop een kredietbord het interessantst is. Zoals overal op de site: dit is onderzoeksinfrastructuur, geen beleggingsadvies.

Welke SurgeFlow-gegevens hiervoor worden gebruikt

De benchmark- en graadmeterreeksen achter deze borden zijn dagelijkse koers- en omzethistorieken in de vier gedekte markten — de Verenigde Staten, China, Japan en Hongkong — met een herkomst die per markt verschilt. Eén voorbehoud dat geen enkele herkomst kan wegnemen: een ETF-koers is een transactiekoers, geen NAV. Het verschil tussen beide hoort bij de ruisvloer van elke op ETF's gebaseerde aflezing, en de borden van SurgeFlow tonen dat verschil in plaats van het te corrigeren. - VS: koersen en profielen van FMP; de Amerikaanse feed bevat ook de in de VS genoteerde krediet-ETF's die als graadmeter dienen. - China en Hongkong: Tushare. - Japan: J-Quants voor marktgegevens, EDINET voor jaarverslagen en andere deponeringen.

Verdieping: wanneer de ETF-koers meer weet dan de NAV

Bij een aandelen-ETF op liquide large caps zijn de onderliggende noteringen actueel, dus is de NAV vrijwel realtime betekenisvol en is elk verschil tussen koers en NAV werkelijk een misprijzing of ruis. Bij obligatie-ETF's is die logica omgekeerd. Bedrijfsobligaties worden onderhands en onregelmatig verhandeld; veel emissies worden op een gegeven dag helemaal niet verhandeld, zodat de NAV deels wordt vastgesteld op verouderde koersen of matrixschattingen. Ondertussen blijft de ETF zelf elke seconde dat de beurs open is verhandeld worden.

Onder druk levert dit een opvallend beeld op: grote, liquide obligatie-ETF's die zichtbaar met korting op hun eigen NAV gaan noteren, zoals in de uitgebreid gedocumenteerde episode van maart 2020. Eén lezing is dat de ETF faalde. De andere — ondersteund door later onderzoek — is dat de NAV het verouderde getal was: de ETF-koers vervulde de functie van prijsvorming en verwerkte informatie die de waarderingen van de onderliggende obligaties nog niet hadden opgenomen. In die lezing meet de korting evenzeer hoe verouderd de NAV is als een eventueel gebrek van het fonds.

Eerlijkheid vereist te zeggen dat de twee verklaringen — een verouderde NAV tegenover een echte liquiditeitskorting door onder druk staande arbitrage — in realtime moeilijk te scheiden zijn, en dat in gestreste markten doorgaans beide bijdragen. Voor het kredietbord van SurgeFlow werkt de praktische consequentie twee kanten op: op ETF's gebaseerde kredietaflezingen bewegen doorgaans eerder en verder dan trage obligatiewaarderingen, wat een voordeel is voor de tijdigheid en een voorbehoud voor de nauwkeurigheid van het niveau.

Zelf aan de slag

U kunt dit allemaal zelf reconstrueren uit de ruwe reeksen. Een gratis API-sleutel (bèta) is beschikbaar via /account met een limiet van 2,000 verzoeken per dag, en alle endpoints zijn beschreven in de OpenAPI-specificatie op /api/public/openapi.json. Voor de hand liggende eerste experimenten: haal de dagelijkse koershistorie van een benchmark op en een ETF-graadmeter voor dezelfde markt en bereken een voortschrijdende tracking difference; of zet de koersdalingen van krediet-ETF's naast die van aandelenbenchmarks in de vier markten. Beschouw alles als onderzoeksgegevens — input voor uw eigen analyse, geen signalen om op te handelen.

Bronnen en verder lezen

Primaire, academische en SurgeFlow-gegevensbronnen voor de bovenstaande beweringen: - Engle, R. and Sarkar, D. (2006), "Premiums-Discounts and Exchange Traded Funds", Journal of Derivatives. - Madhavan, A. and Sobczyk, A. (2016), "Price Dynamics and Liquidity of Exchange-Traded Funds", Journal of Investment Management. - Petajisto, A. (2017), "Inefficiencies in the Pricing of Exchange-Traded Funds", Financial Analysts Journal. - Ben-David, I., Franzoni, F. and Moussawi, R. (2018), "Do ETFs Increase Volatility?", Journal of Finance. - Laipply, S. and Madhavan, A. (2020), "Pricing and Liquidity of Fixed Income ETFs in the COVID-19 Virus Crisis of 2020", Journal of Index Investing. - Haddad, V., Moreira, A. and Muir, T. (2021), "When Selling Becomes Viral: Disruptions in Debt Markets in the COVID-19 Crisis and the Fed's Response", Review of Financial Studies. - SurgeFlow-routes: /portfolio (marktbenchmarks), /macro?tab=credit (krediet-ETF's als graadmeter), /research/foundations-benchmarks-excess-return.